Sáng ngày 5/2, tại Hội thảo khoa học do Tạp chí Dân chủ và Pháp luật phối hợp cùng Cục Pháp luật hình sự – hành chính và Quản lý xử lý vi phạm hành chính tổ chức, Bộ Tư pháp đã đưa ra nhiều định hướng quan trọng trong dự thảo Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi), dự kiến trình Quốc hội năm 2026. Hội thảo do Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc chủ trì.
Tháo gỡ áp lực cho cấp cơ sở
Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc nhấn mạnh tầm quan trọng của việc rà soát và hoàn thiện thể chế theo tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị. Ông cho biết, sau gần 8 năm thi hành (từ 1/7/2018), Luật Tiếp cận thông tin đã tạo nền tảng cho sự minh bạch, bảo đảm quyền con người và tăng cường sự giám sát của nhân dân.
Tuy nhiên, thực tiễn triển khai đã bộc lộ những “điểm nghẽn”. Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất tại dự thảo lần này là việc điều chỉnh trách nhiệm của UBND cấp xã. Theo quy định hiện hành (năm 2016), UBND cấp xã phải cung cấp toàn bộ thông tin do mình nắm giữ. Điều này, theo phản ánh từ các địa phương, đã tạo áp lực quá tải không cần thiết cho cán bộ cơ sở.
Tiếp thu ý kiến thực tiễn, đại diện Cục Pháp luật hình sự – hành chính cho biết, Chính phủ đã thống nhất hướng điều chỉnh: UBND cấp xã sẽ chỉ chịu trách nhiệm cung cấp những thông tin do chính mình trực tiếp tạo ra. Các thông tin do cơ quan cấp trên ban hành sẽ không thuộc trách nhiệm cung cấp của cấp xã, trừ các trường hợp đặc thù có quy định riêng.
Mở rộng đối tượng cung cấp thông tin thiết yếu
Bắt kịp bối cảnh chuyển đổi số và nhu cầu thực tế của người dân, dự thảo Luật đề xuất mở rộng phạm vi chủ thể có trách nhiệm công khai thông tin. Theo đó, không chỉ cơ quan nhà nước, mà các đơn vị sự nghiệp công lập cung cấp dịch vụ công thiết yếu (như y tế, giáo dục…) cũng sẽ được đưa vào diện phải minh bạch thông tin.
Các chuyên gia tại hội thảo cũng kiến nghị xem xét mở rộng phạm vi sang cả các cơ quan Đảng và Mặt trận Tổ quốc Việt Nam để đồng bộ hóa hệ thống. Đồng thời, quyền yêu cầu cung cấp thông tin cũng được đề xuất áp dụng cho cả người nước ngoài đang cư trú hợp pháp tại Việt Nam.
Ứng dụng “Trợ lý ảo” và minh bạch hóa khái niệm
Để hiện đại hóa quy trình, các đại biểu đề xuất mạnh mẽ việc ứng dụng công nghệ: thiết lập hệ thống trợ lý ảo hành chính và ứng dụng di động (Mobile App) để người dân có thể gửi yêu cầu và nhận kết quả trực tuyến toàn trình. Việc kết nối, chia sẻ dữ liệu liên thông giữa các cơ quan cũng được nhấn mạnh nhằm giúp người dân tra cứu thông tin dễ dàng mà không bị giới hạn bởi địa giới hành chính.
Một vấn đề “nóng” khác được thảo luận là sự cần thiết phải định nghĩa rõ ràng các thuật ngữ trừu tượng trong luật như “gây ảnh hưởng xấu” hay “nguy hại đến lợi ích Nhà nước”. Việc minh định các khái niệm này sẽ ngăn chặn tình trạng cơ quan chức năng tự ý diễn giải theo hướng có lợi để từ chối cung cấp thông tin, đảm bảo tính công bằng và thượng tôn pháp luật.
Dự kiến, các ý kiến đóng góp từ hội thảo sẽ là cơ sở quan trọng để Bộ Tư pháp hoàn thiện dự thảo Luật, hướng tới mục tiêu xây dựng một nền hành chính minh bạch, phục vụ hiệu quả cho kỷ nguyên phát triển mới của đất nước.
